تکنولوژی

تغییر مرجعیت خبری از صداوسیما؛ مردم اخبار را از شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کنند

با کاهش 45 درصدی اختیارات خبری صدا و سیما به نظر می رسد زنگ خطری مبنی بر تغییر مرجع خبری برای این رسانه به صدا درآمده و این امر حاکمان را نگران کرده است.

تتر نوامبر

آمارهای مرکز تحقیقات افکار دانشجویان ایران (ایسپا) از کاهش چشمگیر اقتدار خبری صداوسیما در 17 سال گذشته خبر می دهد. اقتدار خبری این رسانه که در سال 2013 بالای 70 درصد بود، اکنون به زیر 45 درصد رسیده است.

البته پیش از این هم این اتفاق افتاده بود که در سال 1388 اقتدار تلویزیون و رادیو به 40 درصد رسید. در عین حال شاهد تغییر مرجعیت خبر از صدا و سیما به شبکه های اجتماعی بوده ایم. شبکه های اجتماعی به مرجع مهمی برای پیگیری اخبار از طریق تماس تبدیل شده اند.

تغییر مرجعیت خبر از صدا و سیما به شبکه های اجتماعی چگونه اتفاق افتاد؟

در سال 2013، یعنی در اوایل رواج شبکه‌های اجتماعی در ایران مانند فیس‌بوک، اقتدار خبری این رسانه‌های جدید نزدیک به صفر بود، اما به مرور زمان این اقتدار افزایش یافت. به گونه ای که در اوایل دهه نود به 20 درصد رسید. قدرت خبری وب سایت ها و شبکه های اجتماعی در اواسط دهه 1990 دو برابر شد و به نزدیک به 40 درصد رسید. در حال حاضر آمار نشان می دهد که اقتدار خبری این سایت ها و شبکه های اجتماعی با صدا و سیما برابری می کند و به بالای 40 درصد می رسد. چنین آماری و اقتدار روزافزون سایت ها و شبکه های اجتماعی نشان از پیروزی این بسترها در عرصه رقابت با رسانه های سنتی دارد.

تغییر مرجعیت خبری از صداوسیما؛ مردم اخبار را از شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کنند
نتایج نظرسنجی ISPA

قطعا یکی از دلایل این امر تغییراتی مانند توسعه زیرساخت ها و فناوری اینترنت است. اما این نمی تواند تنها دلیل افزایش اقتدار رسانه های آنلاین باشد. در همین راستا خورا تهرانی، پژوهشگر و مدرس سواد رسانه ای به دلایل کاهش اقتدار اخبار صدا و سیما پرداخت و کاهش صحت اخبار، کندی سرعت تلویزیون در انتشار اخبار نسبت به رسانه های آنلاین، یکنواختی و تک گویی رادیو و تلویزیون به عنوان مهم ترین علل.

وی در تشریح شخصیت شناسی اصالت خبر گفت: پاسخ به این سوال که آیا صحت اخبار در طول زمان برای مخاطبان تلویزیون ثابت می شود یا خیر، یکی از دلایل مهم کاهش اقتدار خبری صدا و سیما است. اشتباهاتی که گاهی در اخبار صدا و سیما وجود دارد می تواند یکی از دلایل کاهش صحت اخبار آن رسانه باشد.

وی در ادامه به نکاتی از جمله دیکته برخی گفتگوهای مصاحبه شوندگان در پشت صحنه گزارش های خبری رادیو پرداخت و این موضوع را یکی از مواردی دانست که می تواند صحت اخبار را خدشه دار کند.

دلایل تغییر مرجع خبری

یکی از مهم ترین دلایلی که باعث می شود رسانه های آنلاین از همتایان آفلاین و سنتی خود جلوتر باشند، سرعت بالای انتشار اخبار است. دستیابی به این سرعت برای تلویزیون غیرممکن است. نه تنها رادیو و تلویزیون، بلکه به طور کلی تلویزیون با این مشکل مواجه است زیرا به دلیل محدودیت های فرمت آن نمی تواند به سرعت این شبکه ها برسد.

آمار ایسپا در مورد تغییر مرجع خبری نیز همین مشکل را نشان می دهد. البته سرعت تنها مولفه برتر رسانه های آنلاین و به ویژه شبکه های اجتماعی در مقایسه با تلویزیون نیست. برخی محدودیت های محتوایی نیز از پوشش خبری متفاوت در تلویزیون جلوگیری می کند و از داشتن مخاطب از گروه های مختلف مردم جلوگیری می کند.

تهرانی در خصوص محدودیت های محتوایی به موضوعاتی مانند یکنواختی و تک گفتمانی تلویزیون اشاره می کند و یکنواختی در رسانه ها و پیامدهای آن را این گونه توضیح می دهد: «اگر مردم صدای خود و دغدغه های خود را در تحلیل اخبار و اخبار رسانه ها نشنوند، یکنواختی و یکنواختی در رسانه ها به گوش می رسد. در رسانه ها وجود خواهد داشت. می آید و این مشکل باعث می شود که اعتماد مردم به رسانه ها از بین برود و به اقتدار آن لطمه وارد کند.»

تک گفتمان نقطه ضعف دیگری است که به اعتبار خبری هر رسانه ای آسیب می رساند. به عنوان مثال با توجه به اقتصاد سیاسی و ویژگی های صدا و سیما نمی توان انتظار داشت که محتوای خبری دور از گفتمان جمهوری اسلامی منتشر شود.

تهرانی در ادامه به مقایسه این ویژگی تلویزیون با ویژگی های شبکه های اجتماعی پرداخت و گفت: بر خلاف تلویزیون، در بستر شبکه های اجتماعی، کاربر این امکان را دارد که صدها اکانت، صفحه و کانال خبری با گفتمان های مختلف را همزمان دریافت کند. و اخبار خود را در میان شما به اشتراک بگذارند مقایسه کنند و نتایج خبری خود را داشته باشند.

البته در شبکه های اجتماعی یکنواختی وجود دارد، اما این شبکه ها به مخاطبان خود امکان مقایسه همه رویکردها را می دهند. این همان چیزی است که شبکه های اجتماعی را از همتایان سنتی خود متمایز می کند.

آیا فیلتر کردن راه حل مناسبی است؟

افزایش اقتدار خبری سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی، عده‌ای را از بی‌توجهی کامل مخاطبان به صدا و سیما و آسیب‌های مخاطبان از فضای مجازی نگران کرده است. این نگرانی ها منجر به اعمال رویکردهای منفی در رسانه های آنلاین و ایجاد محدودیت در این بسترها شده است. فیلترینگ نیز با همین تفکر هدایت می شود، اگرچه آمارها ناکارآمدی آن را نشان می دهد.

تغییر مرجع خبری

تهرانی فیلترینگ رسانه ها را راه حلی نامناسب و بی ثمر می داند و معتقد است که مردم به هر وسیله ممکن به اخبار مورد نظر خود خواهند رسید. وی در این خصوص گفت: مردم بالاخره راه خود را برای مصرف رسانه و دسترسی به اخبار مورد نظر خود پیدا می کنند. از زمانی که مردم سعی می کردند اخبار رادیو بی بی سی فارسی را از طریق رادیوهای دو موجی بشنوند تا زمانی که می خواستند اخبار را از طریق ماهواره دنبال کنند، تا کنون که بمباران اخبار و اطلاعات است، همیشه منبع اخبار را پیدا می کنند. آنها می خواهند.”

به گفته وی، دولت ها چاره ای جز پذیرش انتخاب مردم و شکستن مقاومت آنها در برابر ورود و گسترش رسانه ها به جامعه ندارند. این محقق معتقد است که اجرای چنین محدودیت هایی در دنیای امروز اساسا غیرممکن است. او این موضوع را این‌گونه توضیح می‌دهد: «نمی‌توان گفت شبکه‌های اجتماعی یک گفتمان را تقویت می‌کنند، بنابراین باید فیلتر شوند، زیرا پیشرفت فناوری به‌گونه‌ای است که فیلترینگ اصلاً جواب نمی‌دهد. “بهترین راه حل این است که به امکاناتی که شبکه های اجتماعی ایجاد می کنند نگاه کنیم.

به گفته وی، در دنیای مدرن، شبکه های اجتماعی به طور ناگسستنی با زندگی مردم پیوند خورده اند و دولت نمی تواند آنها را تضعیف یا به طور کامل حذف کند. این کارشناس تنها راه بهبود ارتباط رسانه های آنلاین و مخاطبان را آموزش و ارتقای سواد رسانه ای می داند.

فقدان حرفه ای بودن تهیه کنندگان خبر در صدا و سیما

تهرانی فقدان سواد رسانه ای را محدود به مخاطب نمی داند، بلکه معتقد است تهیه کنندگان نیز باید از سواد کافی برخوردار باشند. وی در این خصوص گفت: شکاف بزرگ ما در سواد رسانه ای تلویزیون با تهیه کنندگان خبر است. اگرچه قالب و دکور پخش اخبار مدام در حال تغییر است، اما بسیاری از ساختارهای خبری ما دچار مشکل هستند، زیرا تولیدکنندگان سواد تهیه، انتشار و تحلیل اخبار را ندارند. بنابراین تنها چیزی که می تواند رسانه ها را از یکنواختی خارج کند، حرفه ای بودن آن است».

به گفته این محقق، حرفه ای بودن صدا و سیما یکی از شاخصه های تعیین کننده افزایش اقتدار این رسانه است و صدا و سیما در حال از دست دادن این ویژگی است. بنابراین مردم چاره ای جز تغییر مرجع خبری خود ندارند. وی تصریح کرد: اگر رسانه سنتی غیرحرفه ای باشد، اقتدار آن نسبت به شبکه های اجتماعی کاهش می یابد. اما اگر حرفه ای باشند، رسانه های خود را با این شبکه ها هماهنگ می کنند. «اگر تولیدکنندگان بخواهند عقب ماندگی خود را از شبکه های اجتماعی جبران کنند، باید از ظرفیت فضای مجازی استفاده کنند.

به گفته این محقق، همسویی رسانه های آفلاین و آنلاین می تواند راه حل مناسبی برای ارائه مناسب رسانه های سنتی و مدرن باشد تا از همه فرصت ها و ظرفیت ها استفاده شود. بنابراین فایده رسانه های سنتی ایجاد تقابل با رسانه های مدرن نیست، بلکه ایجاد زمینه برای همگرایی این دو نوع رسانه و نیز حرفه ای بودن صدا و سیما در تولید خبر است.

بیشتر بخوانید:

نظر شما در مورد تغییر مرجعیت خبر از صدا و سیما به شبکه های اجتماعی چیست؟ نظرات خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید اخبار فناوری از Tikrato دنبال کنید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا